چگونه با برنامه شلوغ، داوطلب فعال باشیم؟

دانشجو بودن یعنی روزهایی پر از کلاس، پروژه، مطالعه، امتحان و البته برنامه‌هایی که همیشه طبق تقویم پیش نمی‌روند. در چنین شرایطی شاید فعالیت داوطلبانه اولین چیزی باشد که از برنامه حذف می‌کنیم.

اما داوطلب بودن الزاماً به معنی اختصاص چندین ساعت در هفته نیست. مشارکت اجتماعی می‌تواند از چند ساعت محدود اما منظم شروع شود. مسئله اصلی، پیدا کردن زمان‌های مناسب و استفاده بهتر از همان زمان‌هایی است که در اختیار داریم.

برای دانشجویان مشهد، فعالیت‌های داوطلبانه می‌تواند فرصتی برای آشنایی با افراد جدید، یادگیری مهارت‌های کاربردی و تجربه حضور واقعی در جامعه باشد؛ بدون اینکه لزوماً با برنامه دانشگاه تداخل پیدا کند.

چطور بین درس و فعالیت داوطلبانه تعادل ایجاد کنیم؟

اولین قدم این است که فعالیت داوطلبانه را یک «برنامه اضافی» نبینیم؛ بلکه آن را مانند بخشی از برنامه هفتگی خود مدیریت کنیم.

۱. اول برنامه درسی را مشخص کنید

قبل از پذیرفتن هر فعالیتی، زمان‌های ثابت هفته را مشخص کنید:

• ساعت کلاس‌ها
• زمان مطالعه و انجام تکالیف
• زمان رفت‌وآمد
• برنامه‌های شخصی و استراحت
• زمان‌های آزاد قابل استفاده

بعد از مشخص شدن این موارد، بهتر می‌توان فهمید چه مقدار زمان واقعاً برای فعالیت داوطلبانه باقی می‌ماند.

قرار نیست تمام زمان آزاد خود را به کار داوطلبانه اختصاص دهید. حفظ تعادل، بخشی از مسئولیت‌پذیری است.

۲. فعالیتی متناسب با زمان خود انتخاب کنید

همه فعالیت‌های داوطلبانه به تعهد زمانی یکسانی نیاز ندارند. اگر برنامه دانشگاهی فشرده‌ای دارید، فعالیت‌های کوتاه‌مدت یا پروژه‌ای می‌توانند انتخاب مناسب‌تری باشند.

برای مثال می‌توانید:

• در یک برنامه یک‌روزه داوطلبانه شرکت کنید.
• چند ساعت در یک رویداد اجتماعی کمک کنید.
• در تولید محتوا یا اطلاع‌رسانی یک پویش مشارکت داشته باشید.
• از مهارت تخصصی خود برای یک فعالیت عام‌المنفعه استفاده کنید.
• در برنامه‌هایی شرکت کنید که از قبل زمان برگزاری مشخصی دارند.

این انتخاب باعث می‌شود بدون ایجاد تعهد سنگین، همچنان ارتباط خود را با فعالیت‌های اجتماعی حفظ کنید.

قانون «کم اما مستمر» را جدی بگیرید

یکی از اشتباهات رایج این است که فکر کنیم برای داوطلب مؤثر بودن باید زمان زیادی داشته باشیم.

درحالی‌که تداوم می‌تواند از میزان زمان مهم‌تر باشد.

مثلاً اختصاص دو ساعت در هفته برای یک فعالیت مشخص، در طول یک ترم می‌تواند به تجربه‌ای قابل‌توجه تبدیل شود. در مقابل، پذیرفتن چند مسئولیت هم‌زمان و ناتوانی در ادامه دادن آن‌ها، هم به برنامه درسی آسیب می‌زند و هم کیفیت فعالیت داوطلبانه را کاهش می‌دهد.

۳. زمان‌های مرده را پیدا کنید

گاهی در برنامه روزانه زمان‌هایی وجود دارد که به‌راحتی از دست می‌روند؛ مانند فاصله بین دو کلاس، زمان انتظار یا بخشی از مسیر رفت‌وآمد.

البته همه این زمان‌ها برای فعالیت داوطلبانه مناسب نیستند، اما بعضی کارها را می‌توان در همین فاصله‌ها انجام داد؛ مانند:

• پاسخ به پیام‌های گروه داوطلبان
• برنامه‌ریزی یک فعالیت
• مطالعه درباره موضوع اجتماعی موردنظر
• آماده‌سازی محتوای کوتاه
• هماهنگی‌های لازم برای یک برنامه

به این ترتیب، لازم نیست برای هر فعالیت حتماً یک بازه زمانی بزرگ و چندساعته در تقویم ایجاد کنید.

از مهارت دانشگاهی خود استفاده کنید

فعالیت داوطلبانه فقط حضور فیزیکی در یک برنامه نیست. گاهی مهارتی که در دانشگاه یاد می‌گیرید، ارزشمندترین چیزی است که می‌توانید در اختیار یک فعالیت اجتماعی قرار دهید.

یک دانشجوی:

• گرافیک می‌تواند در طراحی پوستر کمک کند.
• مدیریت می‌تواند در برنامه‌ریزی و هماهنگی فعالیت‌ها نقش داشته باشد.
• علوم کامپیوتر می‌تواند در بخش فنی یا طراحی سایت مشارکت کند.
• روان‌شناسی می‌تواند در فعالیت‌های آموزشی مرتبط با حوزه تخصصی خود کمک کند.
• علوم تغذیه می‌تواند در برنامه‌های آموزش سلامت و تغذیه مشارکت داشته باشد.

این مدل از داوطلبی، هم برای جامعه اثرگذار است و هم فرصتی برای تمرین مهارت‌ها در یک فضای واقعی فراهم می‌کند.

۴. قبل از شروع، ظرفیت خود را صادقانه اعلام کنید

اگر فقط هفته‌ای چند ساعت زمان دارید، همان را از ابتدا مشخص کنید.

یک داوطلب مسئولیت‌پذیر کسی نیست که همه کارها را قبول می‌کند؛ کسی است که تعهدی متناسب با توان و زمان خود می‌پذیرد و به آن پایبند می‌ماند.

این موضوع برای فعالیت‌های گروهی اهمیت بیشتری دارد، چون سایر اعضای تیم نیز روی تعهد شما حساب می‌کنند.

در هفته‌های امتحان، انعطاف داشته باشید

برنامه دانشجویی همیشه ثابت نیست. ممکن است یک هفته امتحان میان‌ترم داشته باشید و هفته بعد زمان آزاد بیشتری پیدا کنید.

بنابراین بهتر است فعالیت داوطلبانه را هم انعطاف‌پذیر ببینید.

در هفته‌های شلوغ می‌توانید مشارکت خود را کاهش دهید و در زمان‌های خلوت‌تر، حضور بیشتری داشته باشید. مهم این است که ارتباطتان با فعالیت اجتماعی کاملاً قطع نشود و در عین حال، درس و سلامت شخصی تحت فشار قرار نگیرد.

یک برنامه ساده برای شروع

اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، این الگوی ساده را امتحان کنید:

این برنامه فقط یک نمونه است و می‌تواند با شرایط هر دانشجو تغییر کند.

مهم‌ترین اصل: «همه‌چیز را با هم نخواهید»

قرار نیست هم‌زمان بهترین دانشجو، فعال‌ترین داوطلب و پرمشغله‌ترین عضو یک گروه باشید.

مسئولیت اجتماعی زمانی پایدار می‌شود که با ظرفیت واقعی زندگی هماهنگ باشد. گاهی یک مشارکت کوچک، اما ادامه‌دار، ارزشمندتر از فعالیت بزرگی است که بعد از چند هفته رها می‌شود.

فعالیت داوطلبانه؛ فرصتی فراتر از کمک کردن

داوطلبی فقط فرصتی برای اثرگذاری بر زندگی دیگران نیست. دانشجو نیز در این مسیر چیزهای زیادی یاد می‌گیرد؛ از کار تیمی و ارتباط مؤثر گرفته تا مدیریت زمان، حل مسئله و تجربه مسئولیت واقعی.

به همین دلیل می‌توان فعالیت داوطلبانه را بخشی از مسیر رشد دانشجویی دانست؛ مسیری که دانشگاه و جامعه را به هم نزدیک‌تر می‌کند.

از همین هفته شروع کنید

یک فعالیت اجتماعی متناسب با زمان و توان خود انتخاب کنید. لازم نیست از یک تعهد بزرگ شروع کنید؛ یک قدم کوچک، یک مهارت، چند ساعت وقت یا حتی یک همراهی ساده می‌تواند آغاز مشارکت شما باشد.

اگر دانشجوی مشهد هستید، تجربه شما از مدیریت زمان بین دانشگاه و فعالیت‌های داوطلبانه چیست؟ در بخش دیدگاه‌ها بنویسید چه روشی برایتان بهتر جواب داده است و تجربه‌تان را با دیگر دانشجویان به اشتراک بگذارید.